در حال حاضر، بسیاری از کشورها از جمله ایران با تنش آبی بسیار بالایی مواجه هستند و سالانه بیش از 80 درصد آب در دسترس بهره برداران از منابع آب زیرزمینی تامین می شود. منابع آب به سرعت در حال از بین رفتن هستند و این تصویر در بسیاری از نقاط جهان نگران کننده است. منابع آب بخشی از میراث مشترک و از اساسی ترین منابع طبیعی مشترک بشر است. منابع مشترک، منابعی هستند که محدود کردن دسترسی بهره برداران به آن دشوار است و استفاده مشترک از آن ها بهره مندی دیگران از منافع منابع را کاهش می دهد که نتیجه آن، شرایطی است که به ایجاد رقابت در استفاده از منابع و تخریب یا حتی نابودی منابع منجر می شود. در این مقاله با استفاده از روش پژوهش اسنادی و نظریه دو راهی اجتماعی، عامل های موثر در بروز رفتار همیارانه برای حفاظت از آب تشریح و راه کارهایی نظیر آموزش، ایجاد تعهد اخلاقی، برقراری ارتباطات، تنبیه و پاداش و تحریم های اجتماعی برای استفاده پایدار از این منبع ارائه شده است.

کمبود آب و عدم مدیریت صحیح منابع آب قابل دسترس، بحران آبی را ایجاد می کند که وقوع خشکسالیها باعث تشدید آن می گردد و دارای ابعاد مختلف زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی است. در پژوهش حاضر، بحران آب در دشت نیشابور مورد بررسی قرار گرفته است. برای این مطالعه از داده های آب و هوایی، هیدرولوژی، زمین شناسی و کاربری اراضی استفاده شده و تحلیل وضعیت آبخوان دشت، بیلان هیدرولوژیکی، بررسی نیازهای آبی و نقش کاربری ارضی در بروز بحران و نهایتا تحلیل توزیع فضایی بحران بررسی شده است. نتایج حاصل از این بررسی نشان داد که مخزن دشت نیشابور دارای کسری مخزنی در حدود 200 میلیون متر مکعب است و مناطق دارای پتانسیل بحران متوسط تا شدید حدود 50 درصد از پوشش دشت را دارا است که با توجه به کاربری اراضی موجود، پیشنهاد تغییر و اصلاح کاربریها برای مناطق دارای بحران ارایه شده تا بدین وسیله بتوان بحران آب را تحت کنترل درآورد و از شدت آن کاست.

حجم آب تجدید شونده سالیانه در سطح استان خراسان، حدود 11.9 میلیارد مترمکعب است که 3.9 میلیارد مترمکعب آن سطحی و 8 میلیارد مترمکعب آن زیرزمینی است. آب زیرزمینی استان به طور عمده در آبخانه دشتهای استان یافت می شود و نسبت به منابع آب سطحی از اهمیت بیشتری برخوردار است. هر ساله حدود 9.7 میلیارد مترمکعب آب زیرزمینی از این آبخانه ها استخراج و به مصارف مختلف (به طور عمده کشاورزی) می رسد. توسعه ای که به صورت اضافه برداشتها (برداشت بیشتر از تغذیه سالیانه) به وسیله چاههای عمیق صورت می گیرد، سبب شده است که آبخانه 57 دشت از 76 دشت استان، با کسری مخزن روبه رو شود و استان با بحران شدید آب مواجه گردد. کسری مخزن آب زیرزمینی، به 1.7 میلیارد مترمکعب در سال می رسد. گزارشاتی که تاکنون درباره بحران آب در استان خراسان انتشار یافته اند، عامل اصلی بحران آب را خشکسالیها قلمداد کرده اند؛ در حالی که در این تحقیق معلوم شده است، عامل اصلی بحران آب، اضافه برداشتهای مستمری است که به وسیله چاههای عمیق از آبخانه دشتها صورت می گیرد و نه خشکسالیها به تنهایی؛ اگر چه خشکسالیها نیز در این بحران نقش دارند. برای اثبات این ادعا، متوسط سالیانه بارندگی (متحرک 5 سالیانه) هر دشت، با هیدروگراف آبخانه همان دشت، به مقایسه و تحلیل گذاشته شده است. در این تحلیل معلوم شده است که سطح آب زیرزمینی، حتی در سالهای تر که بر طبق قاعده باید بالا می آمد، همچنان به افت خود ادامه داده است. پیامدهای جبران ناپذیر بحران آب عبارتند از بالارفتن هزینه پمپاژ آب، شورشدن آب زیرزمینی، نشست زمین و ایجاد شکافها در سطح دشتها و مشکلات زیست محیطی.

آب یکی از اساسی ترین عناصر زیست است. برخورداری از آب سالم برای نیازهای انسانی از عوامل اساسی و به منزله عامل تمدن شناخته شده است، به طوری که همواره مورد احترام جوامع بوده و رودخانه های مختلف در سراسر جهان، نزد جمعیتهای ساکن در آن نواحی اهمیت زیادی داشته و مورد تقدس بوده است.هیچ کشوری بدون اطمینان از داشتن آب نمی تواند ثبات اقتصادی و اجتماعی و سیاسی خود را حفظ کند و بدون کاهش میزان آلودگی جو، امنیت نسلهای آتی از نظر آب و غذا مبهم و، بدین طریق، توسعه پایدار فقط در حد یک شعار دلفریب باقی خواهد ماند.امروزه کمبود و آلودگی آب، زندگی میلیونها نفر از ساکنان زمین، خصوصا کشورهای فقیر را به شدت با خطر مواجه ساخته است. از نگاه آمار، 80 درصد جمعیت جهان تنها به 20 درصد از ذخایر آب سالم و بهداشتی دسترسی دارند. بیماریهای ناشی از آب آلوده نیز عامل بسیاری از مرگ و میرها در کشورهای فقیر جهان است.بحران آب مشکلی ناشناخته است که کشتار آن به مـراتب از بـیماریهای مـسری چند صد سال پیش و بیماران ایدزی و تمام جنگهایی که در سطح جهان جریان دارد، بیشتر خواهد بود. اگر چاره ای اندیشیده نشود و بشر به خود نیاید، بحران آب درآینده ای نه چندان دور فاجعه ای به بار خواهد آوردکه سالانه میلیونها نفر ازمردم جهان رابه کام مرگ بفرستد. در واقع، امروزه ما برلبه تیغ تیزی نشسته و شاهد نابودی نسل خویشیم. نسلی که خود را در مقایسه با گذشتگان خردمندتر جلوه می دهد، نمی تواند راه را برنابودی خود ببندد. در این مقاله برآنیم تا یکی از مصیبتهای ناشناخته جهانی یعنی بحران آب را مورد بررسی قرار دهیم. هدف آن است که با شناخت این بحران و با ارایه راه حلهایی، جلوی فاجعه ای که ممکن است در آینده نسل بشر را تهدید کند گرفته شود. نتیجه تحقیق حاکی از آن است که قرن بیست و یکم، قرن بحران آب خواهد بود. بحران یعنی، فقر و بدبختی توده های عـظیم مـردم جـهان، رشـد چـشمگیر انـحرافات اجتماعی، درگیریها و جنگ و جدالهای خانمانسوز و افزایش تنشهای حاد سیاسی در عرصه جهان که همگی نسل بشر را با تهدید جدی مواجه خواهد کرد.